ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงปางดะ
ตำบลสะเมิง อำเภอสะเมิง จังหวัดเชียงใหม่

1.  ความเป็นมา
หลังจากมูลนิธิโครงการหลวงได้ดำเนินงานวิจัยเพื่อหาพันธุ์พืชที่เหมาะสม เพื่อปลูกทดแทนฝิ่น และสนองความต้องการของตลาดได้แล้ว งานสำคัญต่อมาก็คือ การขยายพันธุ์พืชชนิดต่างๆ ให้จำนวนพอเพียงสำหรับงานส่งเสริม จากการทดลองในระยะแรกพบว่ามีไม้ผลหลายชนิดจะขยายพันธุ์ได้ดี ซึ่งสามารถกระทำได้เกือบตลอดทั้งปี ในพื้นที่ที่ไม่สูงหรือต่ำจนเกินไปในปี พ.ศ. 2522 มูลนิธิโครงการหลวงได้เลือกพื้นที่ในสถานีทดลองข้าวไร่และธัญพืชเมืองหนาวสะเมิง ของกรมวิชาการเกษตร หมู่บ้านปางดะ ตำบลสะเมิงใต้ อำเภอสะเมิง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นแหล่งทำการขยายพันธุ์พืช ต่อมาเมื่อปริมาณความต้องการด้านพันธุ์พืชเพิ่มมากขึ้น ทำให้สถานที่แห่งนี้ทำการผลิตต้นพันธุ์ได้ไม่เพียงพอ มูลนิธิโครงการหลวงจึงเลือกสถานที่แห่งใหม่ บนพื้นที่ประมาณ 25 ไร่ ติดอ่างเก็บน้ำโครงการพระราชดำริห้วยปลาก้าง ซึ่งสร้างในปี พ.ศ. 2526 ห่างจากบริเวณเดิมไม่มากนักและในปี พ.ศ. 2528-2529 ได้ซื้อที่ดินเพื่อขยายพื้นที่สำหรับขยายพันธุ์พืชอย่างถาวรเพิ่มขึ้นอีกประมาณ 65 ไร่ โดยดำเนินการภายใต้ชื่อ “ศูนย์ขยายพันธุ์พืชปางดะโครงการหลวง”
            เมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2530 พระบาทสมเด็จพระจ้าอยู่หัว ภูมิพลอดุลยเดช เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี ทรงเยี่ยมศูนย์ขยายพันธุ์พืชปางดะโครงการหลวงแห่งนี้เป็นครั้งแรก โดยทอดพระเนตรกิจการงานต่างๆ ของศูนย์ฯ พร้อมกันนี้หม่อมเจ้าภีศเดช  รัชนี ประธานมูลนิธิโครงการหลวง ได้ทูลขอพระราชทานชื่อใหม่ว่า “สถานีเกษตรหลวงปางดะ” ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ได้ทรงกรุณาพระราชทานให้ใช้ชื่อนี้พร้อมกับได้ขยายพื้นที่เพิ่ม ต่อมาเมื่อวันที่ 11 มีนาคม 2534 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ได้เสด็จพระราชดำเนินทรงเยี่ยมชมกิจการงานต่างๆ  และเมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2547 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี ทรงเสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมชมกิจการของสถานีฯ เป็นครั้งที่ 2 และทรงเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วย ฯพณฯ นายเอส. อาร์. นาธาน ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐสิงคโปร์และภริยา เป็นครั้งที่ 3 เมื่อวันที่ 20 มกราคม 2548เพื่อเยี่ยมชมกิจการของสถานีเกษตรหลวงปางดะ

2.   สถานที่ตั้ง
ที่ตั้งศูนย์ฯ    ตั้งอยู่ในพื้นที่หมู่บ้านปางดะ เลขที่ 192 หมู่ที่ 10 ตำบลสะเมิงใต้ อำเภอสะเมิง จังหวัดเชียงใหม่ ระยะทางจากจังหวัดเชียงใหม่ถึงศูนย์พัฒนาโครงการหลวงปางดะ ประมาณ 45 กิโลเมตร ใช้เวลาในการเดินทางประมาณ 50 นาที
ภูมิประเทศ  ลักษณะเป็นพื้นที่ลาดชัน มีสภาพป่าที่สมบูรณ์ มีแหล่งน้ำสายหลักคือ ห้วยปลาก้าง ความสูงจากระดับน้ำทะเล 700 เมตร ลักษณะดินเป็นดินเหนียวสีแดงระบายน้ำได้ไม่ดีความอุดมสมบูรณ์ของดินค่อนข้างต่ำ ค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH) ที่ 5.5-7.0 ขอบเขตพื้นที่รับผิดชอบ 1,232 ไร่ พื้นที่ของศูนย์ฯ 804 ไร่
ภูมิอากาศ    อุณหภูมิเฉลี่ยสูงสุด 35 องศาเซลเซียสในเดือนเมษายน อุณหภูมิเฉลี่ยต่ำสุด 11.22 องศาเซลเซียสในเดือนมกราคม มีปริมาณน้ำฝนตลอดปี 1,782.36 มิลลิเมตร

3.  ประชากร
หมู่บ้าน        จำนวน  8 หมู่บ้าน คือ บ้านแม่สาบ บ้านน้ำริน บ้านห้วยคอก บ้านท่าศาลา-ป่ากล้วย บ้านทรายมูล บ้านกองขากหลวง บ้านดง(ปางดะ) และบ้านงิ้วเฒ่า
ประชากร    จำนวน 5,513 คน จำนวน 1,979 ครัวเรือน
เกษตรกร    จำนวน 275 ราย
เผ่า          คนเมือง และไทลื้อ
ศาสนา         พุทธ